Właściwie prowadzona mediacja powinna opierać się na czterech podstawowych filarach, każdy z nich odgrywa bowiem ważną rolę w procesie wypracowania porozumienia lub ugody.

Bezstronność

Standardy postępowania mediatora, uchwalone w 2006 r. przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości, zakładają bezstronność mediatora wobec każdego uczestnika mediacji. Polega to na nieprzychylaniu się przez niego do racji którejkolwiek ze stron, a także na dbałości o zachowanie swego rodzaju równowagi pomiędzy nimi.

Obszary, w których mediator powinien zachować szczególną bezstronność, to m.in: pochodzenie stron, ich wiek, wykształcenie, płeć czy nawet ich zachowanie w trakcie mediacji. Dodatkowo dla utrzymania bezstronności mediator nie powinien przyjmować żadnych prezentów od stron, jak również czerpać korzyści finansowych z kontaktu z nimi, z wyłączeniem wynagrodzenia za prowadzoną mediację. Wszelkie relacje, które łączą mediatora z którąkolwiek ze stron powinny zostać przez niego przedstawione przed rozpoczęciem mediacji, dzięki czemu druga strona będzie miała możliwość wziąć ten fakt pod uwagę i zdecydować, czy chce kontynuować spotkanie, czy jednak nie. Jeśli mediator nie potrafi zachować bezstronności, zgodnie ze standardami powinien wycofać się z postępowania mediacyjnego.

Neutralność

Czuwanie nad przebiegiem procedury mediacji, aby możliwe stało się osiągnięcie na jej drodze dobrowolnego porozumienia, wymaga od mediatora przede wszystkim zachowania neutralności wobec przedmiotu sporu. Oznacza to, że wszelkie rozwiązania, jak również jego brak, mediator akceptuje zgodnie z wolą stron. W związku z tym odpowiedzialność za rozwiązanie konfliktu leży po stronie osób, których dotyczy. Mediator jedynie towarzyszy im w podejmowaniu decyzji, nie zajmuje stanowiska w odniesieniu do propozycji, które padają w toku mediacji, jak również koncentruje się na takim prowadzeniu procesu mediacji, który przyczyni się do zakończenia go najlepszym z możliwych w danej sytuacji rozwiązaniem. Nie zawsze oznacza to jednak ugodę czy też porozumienie. Neutralność mediatora oznacza także, że wszelkie jego osobiste refleksje, jak również ewentualne oceny sytuacji czy wyborów stron, powinny pozostać przez niego niewyrażone, jak również nie powinny mieć żadnego wpływu na przebieg i formułę spotkań w ramach mediacji.

Dobrowolność

Bezstronność w kontekście mediacji oznacza, że uczestnictwo w niej jest dobrowolne, a ewentualne zawarcie porozumienia czy podpisanie ugody zależy od woli każdej ze stron, czyli nie jest obowiązkowe. Osoby, które zdecydowały się podjąć mediację, nie powinny być do niej zmuszone czy też nakłonione przez mediatora, sąd czy osoby postronne. Powinny mieć świadomość, że mogą się w każdej chwili wycofać, a nawet wybrać innego mediatora, jeśli poczują, że tak byłoby lepiej dla ich sprawy. Mediator powinien dbać o to, aby spotkania rozpoczynały się po zaakceptowaniu jego osoby przez każdą ze stron.

Poufność

Poufność mediacji gwarantuje stronom objęcie tajemnicą zarówno przebiegu spotkania, jak i ewentualnych ustaleń. W związku z tym mediatorzy nie mogą zdradzać osobom postronnym żadnych informacji, które pozwoliłyby na identyfikację stron mediacji. Dodatkowo próby wykorzystania w sądzie informacji pozyskanych w drodze mediacji, jak również próby powoływania mediatora na świadka w sprawach dotyczących przebiegu czy ustaleń powziętych w czasie spotkań mediacyjnych będą nieskuteczne, chyba że obie strony mediacji zgodnie zdejmą z mediatorów obowiązek zachowania poufności.

red. nacz.

Konsultacja merytoryczna: Maciej Tański.

Wykorzystane źródła:

  1. Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora uchwalone przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości w dniu 26 czerwca 2006 r.
  2. http://mediacja.org/info.php/zasady,mediacji,.html (dostęp, 18.09.2018)